المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧١٣ - قاعده نحوى

( نه چنين است زمانيكه روح به گودى گلو برسد).

شاهد در ضمير مستتر « بلغت » است كه به « روح » برمى‌گردد و حال مشاهده برآن دلالت دارد يعنى كسانيكه اطراف محتضر حضور دارند مى‌بينند كه روح محتضر به گلو رسيده و عنقريب از كالبد بدن خارج مى‌گردد.

قوله: مرتبته: يعنى مرتبه فاعل است.

قوله: فلا يتقدّم على الفعل: ضمير در « لا يتقدّم» به فاعل راجع است.

قوله: لانّه كالجزء منه: ضمير در « لانّه » به فاعل و در « منه » به فعل برمى‌گردد.

قوله: فان ظهر فى اللّفظ: ضمير در « ظهر » به فاعل برمى‌گردد.

قوله: فهو ذاك: ضمير « هو » به اسم ظاهر در لفظ راجع بوده و مشار اليه « ذاك » فاعل مى‌باشد.

شرح عربى:

قاعدة

قالوا: لا يحذف الفاعل اصلا عند البصريّين و استثنى بعضهم صورة، و هى فاعل المصدر نحو « سقيا » و « رعيا » ، و فيه نظر و قد استثنيت صورة اخرى و هى فاعل فعل الجماعة المؤكّد بالنّون فانّ الضّمير فيه يحذف و تبقى ضمّة دالّة عليه و ليس مستترا كما سيأتى بيانه فى باب نونى التّوكيد.

ترجمه و شرح:

قاعده نحوى‌

ادباء گفته‌اند:

از نظر بصريّين فاعل اصلا حذف نميشود ولى برخى از اهل بصره يك صورت را استثناء كرده و آن فاعل مصدر مى‌باشد كه حذفش جايز است مانند:

سقيا و رعيا كه فاعل ايندو « اللّه » است و حذف شده.